Z Wikipedii

Kalaallit Nunaat Grønland Grenlandia
Flaga Grenlandii Herb Grenlandii
Hymn : Nunarput utoqqarsuanngoravit
Język urzędowy	grenlandzki , oświetlenie dyskotekowe duński
Stolica	Nuuk albo po duńsku Godthab
Status terytorium	autonomiczne terytorium Królestwa Danii
Głowa terytorium	królowa Małgorzata II Glücksburg
następca tronu	książę Fryderyk Glücksburg
Szef rządu	premier Hans Enoksen
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	2 166 086 km² 0
Liczba ludności  ( 2008 )  • całkowita   •  gęstość zaludnienia	207. na świecie 57 564 [1] ▲ 0, szkoły policealne027 osób/km²
PKB ( 2001 )  • całkowite   • na osobę	1, meble1 mld USD 20 000 USD
Jednostka monetarna	Korona duńska (DKK)
Rok utworzenia	przejęcie od Norwegii 1814
Strefa czasowa	UTC -3 - zima UTC -2 - lato
Kod ISO 3166	GL/GRL/304
Domena internetowa	.gl
Kod samochodowy	KN
1   Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, felgi podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) (en)

Grenlandia (Kalaallit Nunaat) – autonomiczne terytorium zależne Danii położone na wyspie o tej samej nazwie, szkoły policealne o obszarze 2175, szczawnica6 tys. km² ( największa wyspa na świecie), szczawnica pokrytej w 84% przez lądolód (tylko 341, działki w szczawnicy7 tys. km² jest wolnych od lodu) i o ludności 57, kosmetyka laserowa6 tys. (prawie 90% to Inuici ).

Stolicą Grenlandii jest Nuuk ( duńska nazwa Godthåb).

W 1978 duński parlament przyznał Grenlandii autonomię . W 1985 wyspa wystąpiła z Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i nie jest członkiem Unii Europejskiej . Grenlandia jest członkiem Rady Nordyckiej .

[ edytuj ] Ludność

Około 90% mieszkańców Grenlandii zamieszkuje w południowo zachodniej części kraju, jaworki gdzie warunki klimatyczne są najkorzystniejsze. 10% reszty ludności to mieszkańcy nielicznych wiosek lub bardzo małych miasteczek, studium policealne położonych w głębi Grenlandii. 1/4 całej populacji zamieszkuje w stolicy kraju - Nuuk .

[ edytuj ] Narodowości

Większość mieszkańców Grenlandii stanowią Grenlandczycy . Są oni potomkami rdzennych Eskimosów (Inuitów) i Europejczyków (głównie Duńczyków) o różnym stopniu wymieszania. Na wyspie zamieszkują także Europejczycy (w większości Duńczycy ) urodzeni na Grenlandii (ok. 3÷5 tys.). W sumie te dwie grupy ludności stanowią 87% całej populacji.
Pozostałe 13% stanowią osadnicy urodzeni poza wyspą, sypialnie głównie Duńczycy .

[ edytuj ] Języki

Mieszkańcy Grenlandii posługują się trzema dialektami języka grenlandzkiego , aparaty cyfrowe którego jedna z form używana na zachodnim wybrzeżu uznana została językiem urzędowym. Wśród ludności powszechna jest również znajomość drugiego języka urzędowego - duńskiego oraz, podsłuchy w mniejszym już stopniu, stoły angielskiego (głównie w miastach).

[ edytuj ] Wyznania

Mieszkańcy w zdecydowanej większości (98%, opony 2000 r.) oficjalnie należą do wyznania luterańskiego , depilacja laserowa jednak postępująca laicyzacja społeczeństw krajów nordyckich znalazła swoje odbicie także na Grenlandii. W niewielkiej liczbie obecni są także wyznawcy innych wyznań i religii, materace w tym ok. 130 Świadków Jehowy ^[1] i 100 katolików.^{[ potrzebne źródło ]}

[ edytuj ] Statystyki demograficzne

Współczynnik urodzeń:

• 14, szczawnica87/1000 mieszkańców ( 2008 r.)

Współczynnik zgonów:

• 8, fotele z mazażem23/1000 mieszkańców ( 2008 r.)

Saldo migracji:

• -5, monitoring99 /1000 mieszkańców ( 2008 r.)

Ilość mężczyzn przypadających na 1 kobietę: ( 2008 r.)

• w chwili narodzin: 1, aparaty cyfrowe02
• w grupie wiekowej poniżej 15 lat: 1, suknie ślubne03
• w grupie wiekowej 15-64 lata: 1, szczawnica17
• w grupie wiekowej powyżej 65 lat: 0, pozycjonowanie99
• w całej populacji: 1, kamery12

Śmiertelność noworodków: ( 2008 r.)

• łącznie 11, Szkoły policealne katowice20/1000 żywych urodzeń
• chłopców 12, mieszkania w szczawnicy84/1000 żywych urodzeń
• dziewczynek 9, faty48/1000 żywych urodzeń

Średnia długość życia: ( 2008 r.)

• dla całej populacji: 69, szczawnica46 lat
• średnia długość życia mężczyzn: 66, pozycjonowanie81
• średnia długość życia kobiet: 72, meble25

Dzietność:

• liczba dzieci/kobietę: 2, w322 ( 2008 r.)

[ edytuj ] Historia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia Grenlandii .

[ edytuj ] Muzyka

Zobacz więcej w osobnym artykule: Muzyka grenlandzka .

[ edytuj ] Warunki naturalne

Wyspa ta leży w północnej części Oceanu Atlantyckiego , meble u wybrzeży Ameryki Północnej , f-18 od której oddziela ją Cieśnina Davisa , nieruchomości szczawnica Smitha , europa Robesona , Szczawnica nieruchomości Lancaster oraz Morze Baffina . Najdalej położonym na północ punktem jest Przylądek Morris Jesup , Zakopane apartamenty a na południe Przylądek Farvel . Od wschodu Cieśnina Duńska oddziela ją od innej wyspy Islandii . Najwyższym szczytem tej wyspy jest Góra Gunnbjørna 3700 m n.p.m., opony zimowe grubość lodu w czaszy lodowca dochodzi do 3500 m. Wybrzeże typu fiordowego z licznymi przybrzeżnymi wyspami. Większa część Grenlandii leży w północnym kołe podbiegunowym .

[ edytuj ] Flora

uprawy siana na farmie owczej

Flora Grenlandii jest uboga. Na terenie kraju spotkać można ok. 500 gatunków roślin wyższych, w1 oraz 3.000 gatunków mchów , Telefony porostów i glonów .

Roślinność na Grenlandii występuje tylko w miejscach, reksa które choć przez krótki czas w ciągu roku są wolne od pokrywy lodowej. Zasadniczy typ roślinności porastającej te obszary stanowią różne typy tundry oraz łąki. Tundra na południu złożona jest z różnych gatunków traw , ewery mchów , rabaeberek porostów i roślin zielnych , aktualności a na północy tylko z mchów i porostów . Na samym południu kraju występują także krzewy i karłowate gatunki drzew, pufka m.in. brzozy (osiągające 10 m wysokości), olchy , wierzby (sięgające 4 m), jarzębiny , jałowce , zaś wybrzeże położone na północnym skraju wyspy (powyżej 80° szerokości geograficznej ) jest praktycznie pozbawione roślinności.

[ edytuj ] Fauna

Piżmowół

Niedźwiedzica z młodymi

Świat zwierzęcy Grenlandii jest dość ubogi ze względu na trudne warunki klimatyczne . Na lodowcu, zajmującym 5/6 powierzchni wyspy praktycznie nie ma zwierząt. Na wybrzeżach żyją m.in. renifery , piżmowoły , niedźwiedzie polarne , pieśce (lisy polarne) , wilki polarne , zające polarne , gronostaje , lemingi a także ptaki - m.in. edredony , gęsi , mewy , pardwy i sowy śnieżne . Morze w pobliżu wyspy zamieszkane jest przez liczne ryby (np. rekiny , łososie , dorsze i mallotusy ) a także duże ssaki morskie (około 30 różnych gatunków, m.in. wale grenlandzkie , białuchy , narwale , morsy , a także kilka gatunków fok , np.: grenlandzka , wąsata , obrożna (nerpa) itd.). Ponadto grenlandzkie wody zamieszkują liczne gatunki drobnych zwierząt (tzw. kryl ), stanowiących pożywienie kręgowców, a spośród nich największe znaczenie mają krewetki .

Na Grenlandii żyje ok. 700 gatunków owadów i pajęczaków : liczne komary , motyle , trzmiele i pająki .

[ edytuj ] Klimat

Na Grenlandii panuje klimat polarny , jedynie na wybrzeżach - subpolarny .

Południowy zachód kraju jest cieplejszy niżby wynikało to z szerokości geograficznej, a to za sprawą opływającego wyspę od tej strony odgałęzieniu ciepłego Prądu Północnoatlantyckiego .

Klimat Grenlandii charakteryzuje się m.in. częstymi zmianami pogody, ostrymi zmianami temperatur i dość dużymi opadami (zwłaszcza w części południowej).

[ edytuj ] Temperatura

Najkorzystniejszy klimat panuje na wybrzeżach, zwłaszcza w południowo - zachodniej części wyspy. Średnia temperatura w tym rejonie w styczniu wynosi -7°C, zaś lipcu - +10°C. Pozostałe obszary kraju leżące nad brzegiem morza są znacznie chłodniejsze: temperatura spada w miarę przesuwania się na północ; zimą na północnych skrajach wyspy osiąga wartość średnią - 36°C, a latem zaledwie +3°C

lodowa pustynia wewnątrz wyspy, w górach w pobliżu wschodniego wybrzeża

Najsurowszy klimat panuje w środkowej części Grenlandii. Temperatura na tym obszarze w zasadzie nigdy nie przekracza 0°C. Średnia temperatura powietrza w lutym wynosi tam -47°C, zaś w lipcu - -12°C. Najniższa zanotowana na wyspie temperatura to −74°C.

W ostatnich latach ocieplenie klimatu powoduje wzrost średniej temperatury na wyspie i wydłużenie okresu bezprzymrozkowego (w związku z tym na Grenlandii rozpoczęto próbnie uprawę jęczmienia , zarzuconą z powodów klimatycznych pod koniec średniowiecza ). Najwyższa zanotowana na wyspie temperatura to +26°C.

[ edytuj ] Opady

Roczna suma opadów na wyspie waha się od 800-1100 mm. na południu, do 150-250 mm. na północy. Opady mają głównie postać śniegu, w okresie letnim też deszczu , zaś w środkowej części Grenlandii, na obszarze lodowca , gdzie rocznie spada 300 - 400 mm. jest to wyłącznie śnieg . Opady występują głównie w ciepłej połowie roku.

[ edytuj ] Miasta

Nuuk , stolica Grenlandii, widok z lotu ptaka

Kościół w Nanortalik

ulica w Sisimiut

Qaqortoq

port w Ilulissat

[ edytuj ] Polityka

Na mocy konstytucji duńskiej z 1953 Grenlandia jest integralną częścią Królestwa Danii posiadającą od 1979 szeroką autonomię . W gestii duńskich władz centralnych, które na Grenlandii reprezentuje wysoki przedstawiciel, są: sprawy konstytucji, obrony, polityki zagranicznej i monetarnej. Grenlandia wybiera 2 deputowanych do parlamentu duńskiego (Folketingu). Lokalnym organem władzy ustawodawczej jest Landsting ( kadencja 4 lata, z wyborów powszechnych), władzy wykonawczej — rząd , odpowiedzialny przed Landstingiem. Główne partie polityczne: Siumut (naprzód), zał. 1977 , socjaldemokratyczna, zwolenniczka jak najszerszej autonomii Grenlandii w ramach Danii, Atassut (poczucie wspólnoty), zał. 1978 , konserwatywno-liberalna, popiera bliskie związki z Danią, Wspólnota Ludzka (Inuit Ataqatigiit), zał. 1978, eskimoska partia niepodległościowa. 25 listopada 2008 odbyło się referendum w sprawie poszerzenia autonomii ^[2] .

[ edytuj ] Sport

Grenlandia zajęła 22. miejsce w Mistrzostwach Świata w piłce ręcznej mężczyzn w Niemczech w 2007 roku.

[ edytuj ] Zobacz też

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Grenlandia

• Odkrycia i badania Arktyki
• Park Narodowy Grønlands
• kraje nordyckie
• Agnethe Davidsen - polityk grenlandzki

[ edytuj ] Linki zewnętrzne

• Grenlandia - przewodnik
• Przystanek Grenlandia - strona osobista Polaków mieszkających na Grenlandii
• Statistics Greenland - oficjalne statystyki Grenlandii
• Grenlandzka Rada Turystyki (po angielsku)
• Strona prawdziwego Św. Mikołaja (w kilku językach)
• Serwis turystyczny o Grenlandii (po angielsku)

Przypisy

p  •  d  •  e Państwa Ameryki Północnej Antigua i Barbuda  • Bahamy  • Barbados  • Belize  • Dominika  • Dominikana  • Grenada  • Gwatemala  • Haiti  • Honduras  • Jamajka  • Kanada  • Kostaryka  • Kuba  • Meksyk  • Nikaragua  • Panama  • Saint Kitts i Nevis  • Saint Lucia  • Saint Vincent i Grenadyny  • Salwador  • Stany Zjednoczone  • Trynidad i Tobago Terytoria autonomiczne i zależne Anguilla  • Antyle Holenderskie  • Aruba  • Bermudy  • Brytyjskie Wyspy Dziewicze  • Grenlandia • Gwadelupa  • Kajmany  • Martynika  • Montserrat  • Navassa  • Portoryko  • Saint-Barthélemy  • Saint-Martin  • Saint-Pierre i Miquelon  • Turks i Caicos  • Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych

p  •  d  •  e Unia Europejska Państwa członkowskie Austria (1995) • Belgia (1958) • Bułgaria (2007) • Cypr (2004) • Czechy (2004) • Dania  • Estonia (2004) • Finlandia (1995) • Francja (1958) • Grecja (1981) • Hiszpania (1986) • Holandia (1958) • Irlandia (1973) • Litwa (2004) • Luksemburg (1958) • Łotwa (2004) • Malta (2004) • Niemcy (1958/1990) • Polska (2004) • Portugalia (1986) • Rumunia (2004) • Słowacja (2004) • Słowenia (2004) • Szwecja (1995) • Węgry (2004) • Wielka Brytania (1973) • Włochy (1958) Terytoria specjalne wchodzące w skład Unii Athos (gr.) • Azory (port.) • Büsingen am Hochrhein (niem.) • Campione d'Italia (wł.) • Ceuta (hiszp.) • Gibraltar (bryt.) • Gujana Francuska (fr.) • Gwadelupa (fr.) • Livigno (wł.) • Helgoland (niem.) • Madera (port.) • Martynika (fr.) • Melilla (hiszp.) • Reunion (fr.) • Wyspy Alandzkie (fiń.) • Wyspy Kanaryjskie (hiszp.) Oficjalni kandydaci Chorwacja  • Macedonia  • Turcja Terytoria, które wchodziły w skład EWG/UE Algieria (1958-1962 jako de iure część Francji)[ potrzebne źródło ]  • Grenlandia (1973-1985)  • Saint-Barthélemy (1958-2007, jako integralna część Gwadelupy) • Saint-Martin (1958-2007, jako integralna część Gwadelupy)

p  •  d  •  e Rada Nordycka Państwa   Dania •   Finlandia •   Islandia •   Norwegia •   Szwecja Terytoria autonomiczne  Grenlandia •   Wyspy Alandzkie •   Wyspy Owcze