Z Wikipedii

Widok z okolic przełęczy Limierz

Pieniny
Zasięg regionu w obrębie Polski
Megaregion	Region Karpacki
Prowincja	Karpaty Zachodnie
Podprowincja	Centralne Karpaty Zachodnie
Makroregion	Obniżenie Orawsko-Podhalańskie
Mezoregion	Pieniny
Zajmowane jednostki administracyjne	Słowacja : – kraj preszowski Polska : woj. małopolskie

Mapa Pienin z cieniowaną rzeźbą terenu

Pieniny, depilacja laserowa widok z Palenicy

Pieniny – widok z Czerwonego Klasztoru

Pieniny – widok od wschodniej strony

Widok na przełom Dunajca z Sokolicy

Zamek w Niedzicy

Trzy Korony i Facimiech

Pieniny Czorsztyńskie i Trzy Korony

Sosna reliktowa na Sokolicy

Sokolica , usługi informatyczne Sama Jedna i dolina Leśnego Potoku

Przełom Białki i Kramnica

Pieniny ( 514.12 ) – pasmo górskie w południowej Polsce i północnej Słowacji , opony letnie stanowiące najwyższą część długiego, szkoły policealne porozdzielanego pasa skałek wapiennych ( Pieniński Pas Skałkowy ).

[ edytuj ] Topografia

Od południa Pieniny graniczą z pasmem Magury Spiskiej , działki w szczawnicy od północy z Gorcami i Beskidem Sądeckim , kosmetyka laserowa na zachodzie zaś – z Kotliną Orawsko-Nowotarską oraz Pogórzem Spisko-Gubałowskim . Rozciągają się na długości ok. 30 km na wschód od przełomu Białki . Dwa przełomy Dunajca dzielą Pieniny na 3 części:

• Pieniny Spiskie , podsłuchy między doliną Białki a przełomem Dunajca pod Niedzicą . Najwyższy szczyt Żar (błędnie: Branisko) – 879 m n.p.m. ;
• Pieniny Środkowe (Pieniny Właściwe), stoły często określane po prostu jako Pieniny, opony od Niedzicy do Przełomu Dunajca między Sromowcami Niżnymi a Szczawnicą (w granicach Polski). Najwyższy szczyt Trzy Korony – 982 m n.p.m. ( najwybitniejszy szczyt całych Pienin). Tutaj należy też położona całkowicie po słowackiej stronie Grupa Golicy , meble do sypialni przez niektórych topografów wyodrębniana w oddzielną, sypialnie czwartą część Pienin, suknie ślubne przez wielu włączana do Małych Pienin;
• Małe Pieniny – sięgające do doliny Popradu , pozycjonowanie i optymalizacja najwyższy szczyt Wysoka (Wysokie Skałki; 1052 m n.p.m.) będąca też najwyższym szczytem całych Pienin.

[ edytuj ] Geologia i geneza powstania Pienin

Geneza powstania Pienin to najtrudniejszy problem w całej geologii Karpat. Melchior Numayr pisał: „Skałki karpackie należą do najosobliwszych i najbardziej fascynujących zjawisk geologicznych całej Ziemi”, fotele z masażem a Maurice Lugon w 1903 uważał, szczawnica że poznanie geologii Pienin "stanowi szczyty naszej nauki". Według aktualnych poglądów skały budujące Pieniny powstały na dnie mórz w kilku epokach geologicznych. W górnej kredzie zostały sfałdowane i wydźwignięte. Na początku trzeciorzędu nastąpiła druga fala ruchów tektonicznych powodująca kolejne przesunięcia płaszczowin . Trzecia fala ruchów górotwórczych w okresie paleogenu i neogenu spowodowała powstanie bardzo skomplikowanej struktury tektonicznej pasa skałkowego. Równocześnie zachodząca erozja spowodowała zdarcie zewnętrznego płaszcza skał i wymodelowanie skomplikowanej rzeźby terenu. Szczyty i turnie zbudowane są z odpornych na wietrzenie skał jurajskich, monitoring głównie wapieni rogowcowych, pozycjonowanie bulastych i krynoidowych. Doliny i przełęcze powstały w miękkich i podatnych na wietrzenie skałach z okresu kredy i paleogenu. Zjawiska krasowe rozwinięte są dość słabo, szczawnica jaskinie i wywierzyska są nieliczne i nieduże. Natomiast rzeki i potoki są często głęboko wcięte w skały i tworzą ok. 15 wąwozów i przełomów . Najbardziej znane pienińskie wąwozy to Wąwóz Szopczański i Wąwóz Homole . Wulkanicznego pochodzenia są andezytowe wzgórza wzdłuż północnej granicy Pienin: Wdżar nad przełęczą Snozka , kamery Bryjarka nad Szczawnicą, soczewki kontaktowe Jarmuta nad Szlachtową .

[ edytuj ] Klimat

W porównaniu z sąsiednimi regionami, komody Pieniny mają korzystny klimat. Zachmurzenie jest umiarkowane, lustro stoki południowe są silnie nasłonecznione, łóżka doliny potoków są znacznie zimniejsze i chłodniejsze. Zimą i późną jesienią w kotlinach często zalegają mgły. Przeważają wiatry zachodnie (27, moja księgarnia4%) i północno-zachodnie (19, Zakopane apartamenty4%), 7x3katal8 najsilniejsze są one w dolinach o charakterze przełomowym i w głębokich przełęczach. Halny wieje tutaj dość słabo. Średnia roczna temperatura wynosi 6, koli3 °C w dolinach i 4 °C na szczytach. Skrajne temperatury zanotowano w położonym nad Dunajcem Czerwonym Klasztorze : +35 °C i -35, Telefony8 °C. Opady są dość małe, gdyż całe Pieniny położone są w tzw. cieniu opadowym sąsiednich, wyższych pasm górskich, m.in. Tatr oraz Beskidów. W Krościenku średnioroczny opad wynosi 755 mm (dla porównania w Zakopanem 1100 mm). 40% tych opadów przypada na lato: maksimum w lipcu (Krościenko 129 mm), minimum w styczniu (Krościenko 21 mm). Wiosna jest sucha. Śnieżna pokrywa zalega przeważnie od połowy listopada do początków kwietnia, wyżej w górach do końca kwietnia.

[ edytuj ] Sieć wodna

Główną rzeką Pienin jest Dunajec i cały obszar Pienin znajduje się w jego zlewni (z południowo-wschodniego końca wody wpływają do Dunajca za pośrednictwem Popradu ). Na odcinku od Dębna do Krościenka jego spadek wynosi 112 m. Średni przepływ wody na tym odcinku wynosi 23 m³/s. Największy przepływ ma miejsce przy wiosennych roztopach lodów, najmniejszy w zimie. Zapory w Niedzicy i Sromowcach Wyżnych znacznie zmniejszyły szybkość przepływu rzeki, ścinając ten spadek o 50 m. Sieć wodna oprócz Dunajca liczy liczy 5 rzek ( Grajcarek , Krośnica , Lipnik , Łapszanka , Niedziczanka ) i ponad 30 większych potoków, najdłuższy z nich jest Leśny Potok . Potoki są krótkie, ale charakteryzują się dość dużym spadkiem (średnio 130 m/km). Większość potoków wypływa ze źródeł , których w polskich Pieninach występuje około 600. Ich wydajność jest na ogół niewielka i średnia; 0, 1-10 l/s. Największa liczba tych źródeł występuje w przedziale wysokości 500-700 m n.p.m., a w Małych Pieninach 600-800 m. Najbardziej znane jest Stuletnie Źródło przy Drodze Pienińskiej . Istnieje kilka źródeł z wodą mineralną (szczawy wodorowęglanowo-chlorkowo-sodowo-jodkowe). Ich występowanie związane jest z procesami wulkanicznymi, które zachodziły na granicy Pienin i Beskidów oraz intruzjami andezytów, obecność których powoduje zgazowanie tych wód dwutlenkiem węgla. Istnieje też kilka źródeł siarkowych, dawniej 2 były wykorzystywane w słowackiej Śmierdzonce. Brak większych naturalnych zbiorników wody, natomiast po wybudowaniu 2 zapór w Niedzicy i w Sromowcach powstały 2 duże, sztuczne zbiorniki wodne.

[ edytuj ] Flora

Oprócz atrakcyjności krajobrazowej, Pieniny cechuje zróżnicowana szata roślinna . Wpływają na to, między innymi, następujące czynniki:

• podłoże wapienne;
• zróżnicowana morfologia;
• specyficzny klimat ;
• niepokrycie lodowcem podczas zlodowaceń w plejstocenie ;
• stromość części stoków uniemożliwiająca rozrastanie się lasów;
• sąsiedztwo Tatr .

W Pieninach występuje 1100 gatunków roślin naczyniowych . Najbogatsza i najciekawsza jest flora Pienin Centralnych, w Pieninach Spiskich i Małych jest nieco bardziej uboga i silniej zmieniona w wyniku działalności człowieka. Charakterystyczne jest bogactwo siedlisk – lasów, z których część jest dobrze naświetlona, a do części, w głębokich wąwozach słońce prawie nie zagląda; łąk kośnych; skałek, z których też część jest nasłoneczniona, a część bardzo wilgotna i ciemna. Również podłoże poza wapieniami budują łupki , mułowce , iłowce , lokalnie piaskowce , a w niektórych miejscach skały wulkaniczne wylewne – andezyty i bazalty . Zdecydowało to o przetrwaniu reliktów flory przed holoceńskiej ( chryzantema Zawadzkiego , jałowiec sabiński , dębik ośmiopłatkowy ), obecności gatunków i odmian endemicznych ( mniszek pieniński , pszonak pieniński ), roślin wysokogórskich i kserotermicznych oraz swoistych zespołów muraw naskalnych na południowych zboczach.

Według danych z 1992 leśne zbiorowiska zajmują 68, 5% ogólnej powierzchni. Przeważa jodła (58%), licznie występuje buk (20%). Sztucznie dawniej wprowadzony świerk występuje rzadziej (18%) i jest w odwrocie. Na urwiskach pienińskiego przełomu Dunajca zachowały się cisy , zaś na niedostępnych miejscach na stromych skałach (m.in. na Sokolicy ) przetrwały sprzed okresu zlodowaceń sosny , stąd też nazywa się je sosnami reliktowymi. Zachowały się zbiorowiska naturalnych jaworzyn, z ciekawostek warto wymienić występowanie lipy szerokolistnej , która dochodzi niemal pod szczyt Trzech Koron. Występuje też modrzew polski . Duże znaczenie dla zachowania różnorodności gatunkowej odgrywają powstałe wskutek działalności ludzi polany pienińskie; aby nie dopuścić do ich zarośnięcia lasem wiele z nich jest systematycznie koszone.

[ edytuj ] Fauna

Z różnorodnością siedlisk związana jest bogata fauna . Uważa się, że w Pieninach występuje połowa znanych w Polsce gatunków zwierząt (13–15 tys. gatunków). Większość stanowią bezkręgowce , wśród nich gatunki owadów nie występujące nigdzie indziej w Polsce (np. niepylak apollo ). Na terenie Pienin żyje 10 gatunków płazów , w tym: traszki , żaby , ropuchy , kumaki , salamandra plamista oraz gady : jaszczurki : zwinka i żyworodna , padalec zwyczajny , węże : żmija zygzakowata , gniewosz plamisty , zaskroniec zwyczajny . Różnorodność siedlisk i obecność zbiorników wodnych decydują również o dużej liczbie gatunków ptaków drapieżnych, wodnych, leśnych, polnych, sów itp.

Wśród 61 gatunków ssaków przeważają drobne gryzonie i nietoperze . Duże ssaki, ze względu na niewielki rozmiar pasma oraz zabudowę utrudniającą migrację z innych pasm górskich, występują stosunkowo rzadko. Żyją tutaj dziki , sarny i jelenie , w dolinie Dunajca wydry , natomiast populację rysia ocenia się na kilka sztuk. Żbik prawdopodobniej już nie występuje, natomiast obserwowane ślady wilka i niedźwiedzia pochodzą od zwierząt zachodzących tutaj z innych obszarów, np. Magury Spiskiej.

[ edytuj ] Ochrona przyrody

Ogromne walory przyrodnicze Pienin doceniano od dawna. Już w 1751 badała je ekipa naukowców z Wiednia, a liczba późniejszych wybitnych badaczy Pienin przekracza 100 nazwisk. W 1932 , mimo trudnej sytuacji Skarbu Państwa , dokończono wykupu terenów od prywatnych właścicieli (po wygórowanych stawkach) i na obszarze najciekawszej i najcenniejszej pod względem przyrodniczym środkowej części Pienin utworzono Pieniński Park Narodowy (wówczas było to tylko 423 ha). Niemal równocześnie po stronie słowackiej utworzono PIENAP . Jeszcze przed wojną rząd polski kontynuował dalszy wykup terenów pod park, a po wojnie w obszar parku włączone zostały znaczne obszary, które nadal pozostają własnością prywatną, ale gospodarka na nich odbywa się pod kontrolą parku. Są stopniowo wykupywane przez park. W Małych Pieninach istnieje kilka rezerwatów przyrody . Negatywne skutki na wrażliwy ekosystem Pienin może wywrzeć wybudowana w Niedzicy zapora wodna .

Rezerwaty przyrody:

• rezerwat przyrody Biała Woda
• rezerwat przyrody Przełom Białki pod Krempachami
• rezerwat przyrody Wąwóz Homole
• rezerwat przyrody Wysokie Skałki
• rezerwat przyrody Zaskalskie-Bodnarówka

 Osobny artykuł: Pieniński Park Narodowy .

[ edytuj ] Turystyka

Pieniny, zwłaszcza ich środkowa część, są jednym z najatrakcyjniejszych regionów turystycznych w Polsce. Pod względem liczby turystów zajmują w Polsce drugie po Tatrach miejsce. Władysław Anczyc w 1864 stwierdził: "Kto nie był w Tatrach i Pieninach, ten nie był nigdzie i nic nie widział". O dużej popularności turystycznej Pienin decydują walory przyrodnicze i pozaprzyrodnicze tych gór, dobra dostępność komunikacyjna oraz dobrze zorganizowana baza noclegowa i infrastruktura turystyczna . Dodatkowo na ich atrakcyjność wpływa występowanie kwaśnych, nasyconych dwutlenkiem węgla wód mineralnych zwanych szczawami , eksploatowanych w uzdrowiskach : Szczawnicy i Krościenku .

Atrakcją turystyczną na skalę europejską jest spływ tratwami Przełomem Dunajca . Równolegle (po słowackiej stronie rzeki) biegnie też szlak pieszo-rowerowy zwany Drogą Pienińską . Interesujące są również ruiny zamku w Czorsztynie i gotycko-renesansowy zamek w Niedzicy , a także (na terenach sąsiadujących z Pieninami) drewniane kościółki w Grywałdzie , Dębnie Podhalańskim , kościoły w Krempachach i Frydmanie . Po Zbiorniku Czorsztyńskim kursuje dla turystów prom.

Schroniska turystyczne:

• schronisko PTTK "Orlica"
• schronisko pod Durbaszką
• schronisko PTTK "Trzy Korony"

[ edytuj ] Bibliografia

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Pieniny

[ edytuj ] Linki zewnętrzne

• www.pieniny.sk/pl.html
• Pieninopedia