Z Wikipedii

Alpy Zillertalskie na mapie Alp Wschodnich

jezioro Schlegeis, depilacja laserowa Alpy Zillertalskie

Najwyższe szczyty Alp Zillertalskich. Widok od północy z przełęczy Haupentalscharte na masyw Hochfeilera 3510, usługi informatyczne strona południowotyrolska

Alpy Zillertalskie - masyw górski w Centralnych Alpach Wschodnich , opony letnie stanowiący część głównej grani Alp i znajdujący się na terenie austriackiej części Tyrolu oraz Południowego Tyrolu będącego obecnie pod administracją włoską. Nazwa masywu pochodzi od nazwy doliny Zillertal .

[ edytuj ] Topografia

Alpy Zillertalskie położone są w głównej grani Alp, szkoły policealne stanowiącej zarazem granicę hydrologiczną między doliną rzeki Inn stanowiącej dopływ Dunaju (zlewisko Morza Czarnego) i doliną rzeki Eisack, działki w szczawnicy stanowiącej dopływ Adygi (zlewisko Adriatyku). Od położonych na wschód Wysokich Taurów Alpy Zillertalskie oddzielone są przełęczą Birnlücke . Od położonych na zachód Sztubajów Alpy Zillertalskie oddzielone są przełęczą Brenner .

Poprzez przełęcz Tuxer Joch Alpy Zillertalskie łączą się z masywem Alp Tuxertalskich (niem. Tuxer Voralpen). Ponadto poprzez niezbyt wysoko położoną i łatwo dostępną przełęcz Gerlos Alpy Zillertalskie łączą się z Alpami Kitzbühelskimi, kosmetyka laserowa różniącymi się jednak od nich zarówno krajobrazem jak i budową geologiczną.

Po północnej stronie masywu znajduje się głęboka dolina Zillertal , podsłuchy z licznymi odgałęzieniami: Gerlostal, stoły Tuxertal, opony Zemmtal, meble do sypialni Stilupgrund, sypialnie Zillergrund, suknie ślubne po południowej natomiast - doliny Ahrntal i Pfitscher Tal. Od zachodu granicę Alp Zillertalskich stanowi dolina Wiptal, pozycjonowanie i optymalizacja od wchodu - dolina Krimmlertal.

Cały masyw dzieli się na trzy grupy górskie: Zillertaler Hauptkamm - stanowiący część głównej grani Alp na granicy austriacko-włoskiej, fotele z masażem masyw Tuxer Hauptkamm - położony na północny zachód od poprzedniego i o przebiegu głównej grani SW-NE oraz Reichenspitzgruppe, szczawnica stanowiącą boczne odgałęzienie od głównej grani w kierunku północnym, monitoring położone we wschodniej części całego masywu. Granicę między właściwymi Alpami Zillertalskimi a Tuxer Hauptkamm stanowi przełęcz Pfitscher Joch oraz doliny Pfitscher Tal, pozycjonowanie Zammsergrund i Zemmtal. Przełęcz Zillerplatten Scharte oddziela Reichenspitzgruppe od właściwych Alp Zillertalskich.

W obrębie masywu brak łatwo dostępnych przełęczy umożliwiających dogodne jego przekroczenie. Stosunkowo łatwo osiągalne są jedynie graniczne przełęcze Birnlücke i Pfitscher Joch . Natomiast przez nisko położony Brenner , szczawnica wyznaczający zachodnią granicę Alp Zillertalskich, kamery prowadzi jedna z najważniejszych dróg komunikacyjnych w poprzek Alp (linia kolejowa Monachium - Werona, soczewki kontaktowe szosa, komody autostrada).

[ edytuj ] Najwyższe i najwybitniejsze szczyty

• Hochfeiler , lustro 3510 m n.p.m. - Alpy Zillertalskie Właściwe, łóżka
• Großer Möseler , moja księgarnia 3478 m n.p.m. - Alpy Zillertalskie Właściwe, Zakopane apartamenty
• Olperer , 7x3katal8 3476 m n.p.m. - Tuxer Hauptkamm, koli
• Hochfernerspitze , Telefony 3463 m n.p.m.
• Turnerkamp , 3420 m n.p.m. - Alpy Zillertalskie Właściwe,
• Schrammacher , 3410 m n.p.m. - Tuxer Hauptkamm,
• Großer Löffler , 3376 m n.p.m. - Alpy Zillertalskie Właściwe,
• Hoher Weißzint , 3371 m n.p.m.
• Schwarzenstein , 3368 m n.p.m. - Alpy Zillertalskie Właściwe,
• Reichenspitze , 3323 m n.p.m. - Reichenspitzgruppe,
• Hohe Wand , 3289 m n.p.m. - Tuxer Hauptkamm,
• Gefrorene Wand Spitzen , 3288 m n.p.m. - Tuxer Hauptkamm,
• Großer Mörchner , 3285 m n.p.m. - Alpy Zillertalskie Właściwe,
• Rauchkofel , 3252 m n.p.m. - Alpy Zillertalskie Właściwe,
• Hoher Riffler , 3231 m n.p.m. - Tuxer Hauptkamm,
• Hintere Stangen Spitze , 3227 m n.p.m. - Alpy Zillertalskie Właściwe,
• Wollbachspitze , 3219 m n.p.m. - Alpy Zillertalskie Właściwe,
• Großer Greiner , 3201 m n.p.m. - Alpy Zillertalskie Właściwe,
• Napfspitze , 3144 m n.p.m. - Alpy Zillertalskie Właściwe,
• Wilde Kreuzspitze , 3134 m n.p.m.
• Ochsner , 3107 m n.p.m. - Alpy Zillertalskie Właściwe,
• Kleibach Spitze , 3093 m n.p.m. - Alpy Zillertalskie Właściwe,
• Wildkar Spitze , 3078 m n.p.m. - Reichenspitzgruppe,
• Ahornspitze , 2973 m n.p.m. - Alpy Zillertalskie Właściwe,
• Dristner , 2765 m n.p.m. - Alpy Zillertalskie Właściwe.

[ edytuj ] Budowa geologiczna

Alpy Zillertalskie charakteryzują się typowo alpejska rzeźbą terenu - ostrymi graniami, wybitnymi, poszarpanymi skalnymi szczytami oraz głębokimi dolinami. Taka forma rzeźby stanowi odbicie geologicznej budowy terenu.

W niemieckojęzyczne literaturze przedmiotu podawane jest często, że najwyższe szczyty oraz główne granie Alpy Zillertalskich, zarówno Alp Zillertalskich Właściwych, jak i Tuxer Hauptkamm czy też Reichenspitzgruppe, podobnie jak w przypadku Wysokich Taurów , zbudowane są z twardego gnejsu . W rzeczywistości są to utwory dość zróżnicowane, składające się na kompleks skał metamorficznych w skład którego wchodzą: gnejsy (przeważające), granitognejsy , migmatyty , amfibolity , serpentynity , łupki krystaliczne , fyllity . Skały te stanowią część trzonu krystalicznego okna tektonicznego Wysokich Taurów. Południowy brzeg tej strefy przebiega poczynając od przełęczy Eissbruggjoch na zachodzie poprzez dolinę Weisenbach i dolinę Ahrntal. Północną granicę stanowi natomiast linia biegnąca od Kraxentrager poprzez Kaserer, Mayrhofen i Krimml.

Gnejsy stanowiące rdzeń Alp Zillertalskich otoczone są zarówno od północy jak i od południa strefą łupkową. Pólnocna granica tej strefy przebiega przez miejscowości Hippach i Gerlos oraz przełęcz Gerlos. Nazwa strefa łupkowa jest tutaj raczej umowna, gdyż budują ją skały różnego rodzaju, w których łupki stanowią grupę przeważającą. Znaczną ich część stanowią łupki krystaliczne o rozmaitym stopniu metamorfizacji. Widoczne jest wyraźnie, że procesy metamorfizacyjne zachodziły tu w sposób silnie niejednorodny. W rezultacie, zwykłe, szare lub niemal czarne, matowe łupki o chropowatej powierzchni przełamu sąsiadują niekiedy z wysoce zmetamorfizowanymi łupkami krystalicznymi, bogatymi w błyszczącą mikę o gładkich powierzchniach doskonałej łupliwości.

Generalnie, w obrębie strefy łupkowej wyróżnia się dwie główne serie: wewnętrzną oraz zewnętrzną. Strefę wewnętrzną, stanowiącą bezpośrednie otoczenia gnejsów centralnych, tworzą głównie łupki, na ogół silniej lub słabiej zmetamorfizowane. Strefa ta nie posiada w swoim składzie skał węglanowych. Natomiast seria zewnętrzna zbudowana jest, oprócz łupków, ze znacznej ilości wapieni lub produktów ich wczesnej metamorfizacji.

W wyniku erozji twarde, odporne gnejsy utworzyły ostre granie lub wybitne szczyty, natomiast obniżenia, stoki i doliny zarówno po północnej jak i południowej stronie masywu położone są w obrębie strefy łupkowej.

Gnejsowy rdzeń Alp Zillertalskich stanowi mekkę dla poszukiwaczy minerałów, a szczególnie znany jest z wystąpień pięknych minerałów granatu . W dawnych czasach w okolicy obecnego schroniska Berliner Hütte znajdował się nawet prymitywny młyn wodny, służący do kruszenia skał gnejsowych i odzyskiwania granatów.

Alpy Zillertalskie posiadają typowo alpejska rzeźbę ukształtowaną przez lodowce. Są jednym z najbardziej zlodowaconym obszarem Austrii. Najintensywniej obszar ten był rzeźbiony podczas maksymalnych zasięgów lodowców w plejstocenie . Lodowce w głównych dolinach miały ponad kilometrową grubość. Dzięki temu występują tam jedne z najlepiej wykształconych form żłobów lodowcowych , zwane też po niemiecku Trogtal. Terminologia ta została wprowadzona przez glacjologów właśnie na terenie Alp Zillertalskich, jednym z pierwszych masywów będących przedmiotem badań geomorfologicznych w całych Alpach.

Obecnie wielkie cyrki lodowcowe, wypełnione istniejącym jeszcze, aczkolwiek powoli topniejącym lodem stanowią naturalne zbiorniki dużej ilości czystej wody i stanowią źródło mocy hydroenergetycznej.

[ edytuj ] Turystyka

Większość szczytów Alpy Zillertalskie dość trudno dostępna, wymagająca przygotowania alpinistycznego. Zwiedzanie masywu ułatwiają liczne schroniska dostępne dla zwykłych turystów. Zestawienie schronisk, usytuowanych zarówno po tyrolskiej, jak i po południowo-tyrolskiej stronie podano poniżej.

Alpy Zillertalskie stanowią jeden z najważniejszych obszarów turystyki i sportów zimowych w Austrii. W dolinie Zillertal znajduje się największy w Austrii ośrodek sportów narciarskich, zwany również Zillertal . Obejmuje on w rzeczywistości cztery duże i kilka mniejszych ośrodków w całej dolinie; łącznie ponad 600 km zjazdowych tras narciarskich, w tym lodowiec Tuxergletscher (inczej Hintertux Gletscher).

Główne miejscowości, Mayrhofen , Zell am Ziller i Hintertux odwiedzane są corocznie przez setki tysięcy turystów.

Po stronie południowo-tyrolskiej znajduje się średniej wielkości ośrodek narciarski Ahrntal .

Schroniska górskie Alp Zillertalskich

• Alpenrosehütte ,
• Brandberger Kolmhaus ,
• Birnlückenhütte ,
• Dominikushütte ,
• Eissbruggjoch Hütte ,
• Freisenberghaus ,
• Furtschaglhaus ,
• Gamshütte ,
• Gearaer Hütte ,
• Grawandhütte ,
• Günter Messner Bivakschatel ,
• Hochfeiler Hütte ,
• Karl von Edelhütte ,
• Kasseler Hütte ,
• Maxhütte ,
• Nevesjoch Hütte ,
• Olpererhütte ,
• Pfitschner Joch Haus ,
• Plauener Hütte ,
• Tuxner Joch Haus ,
• Schwarzenstein Hütte ,
• Zittauer Hütte .

[ edytuj ] Ludność

Na terenie Alp Zillertalskich, zarówno po północnej (tyrolskiej) jak i po południowo-tyrolskiej stronie masywu zamieszkują Tyrolczycy , mówiący tyrolskim dialektem języka niemieckiego.

Ludność skupiona jest głównie w dolinach, położonych na obrzeżach masywu. Czasem spotyka się jednak większe lub mniejsze osiedla na tarasach stoków górskich.

Miejscowości położone w obrębie lub na granicy Alp Zillertalskicich:

• Bärenbad - wioska i gmina - Tyrol,
• Dornauberg - niewielka wioska wchodząca w skład gminy Mayrhofen - Tyrol,
• Finkenberg - wioska i gmina - Tyrol,
• Heinzenberg - wioska i gmina - Tyrol,
• Gerlos - wioska i gmina - Tyrol,
• Ginzling - niewielka wioska wchodząca w skład gminy Mayrhofen - Tyrol,
• Hintertux - osiedle turystyczne wchodzące w skład gminy Tux - Tyrol,
• Kasern - niewielkie osiedle wchodzące w skład gminy Prettau - Południowy Tyrol,
• Lanersbach - wioska wchodząca w skład gminy Tux - Tyrol,
• Lappach - wioska wchodząca w skład gminy Műhlwald - Południowy Tyrol,
• Luttach - wioska wchodząca w skład gminy Ahrntal - Południowy Tyrol,
• Mayrhofen - miasteczko i gmina o niepełnych prawach miejskich (Marktgemeine) - Tyrol,
• Műhleg - wioska - Południowy Tyrol,
• Műhlwald - wioska i gmina - Południowy Tyrol,
• Prettau - wioska i gmina - Południowy Tyrol,
• Sand in Taufers - miejscowość i gmina - Południowy Tyrol,
• Schwendau - wioska i gmina - Tyrol,
• St. Jakob in Ahrn - wioska wchodząca w skład gminy Ahrntal - Południowy Tyrol,
• St. Jakob in Pfitsch - wioska i gmina - Południowy Tyrol,
• St. Jodok - wioska - Tyrol,
• St. Johann in Ahrn - wioska wchodząca w skład gminy Ahrntal - Południowy Tyrol,
• St. Peter in Ahrn - wioska wchodząca w skład gminy Ahrntal - Południowy Tyrol,
• Steinhaus - wioska wchodząca w skład gminy Ahrntal - Południowy Tyrol,
• Tux - wioska i gmina - Tyrol,
• Vorderlanersbach - wioska wchodząca w skład gminy Tux - Tyrol,
• Weisenbach - wioska wchodząca w skład gminy Ahrntal - Południowy Tyrol,
• Zell am Ziller - wioska i gmina - Tyrol,

Głównym zajęciem ludności jest obsługa turystyki, a także rolnictwo, leśnictwo i hodowla zwierząt gospodarskich.

[ edytuj ] Gospodarka

Rolnictwo, hodowla zwierząt, leśnictwo i drobne rzemiosło stanowią tradycyjne zajęcia ludności. Obecnie jednak tradycyjny wypas bydła na wysokogórskich halach w zasadzie nie jest już prowadzony i posiada on charakter reliktowy. Tartaki wykorzystujące lokalny surowiec dostarczają materiału do budowy tradycyjnych, tyrolskich domów.

Turystyka stanowi obecnie podstawowy element gospodarczy dla Alp Zillertalskich oraz dolin na ich obrzeżach. Tworzy ona główne źródło dochodów ludności oraz dostarcza tysięcy miejsc pracy.

Na terenie masywu, w części austriackiej, znajdują się trzy jeziora zaporowe, z których największym jest Schlegeisspeicher . Położone jest ono w zachodniej części masywu niedaleko przełęczy Pfitscher Joch ; zbudowane w 1971 roku celach hydroenergetycznych. Pozostałe jeziora zaporowe to Speicher Stillup w dolinie Stillupgrundl oraz Speicher Zillergrundl w dolinie Zillergrundl. Państwo austriackie dokonało tu znacznych inwestycji hydrologicznych, a jeziora zaporowe połączone są rozbudowanymi systemami podziemnych korytarzy. W Mayrhofen znajduje się duża elektrownia wodna, do której wodę transportuje się podziemnie z sąsiednich rejonów Alp Zillertalskich. Zakłady hydroenergetyczne dostarczają znacznych nadmiarów mocy, które transportowane są w kierunku leżącej na północ doliny Innu rozbudowanym systemem linii energetycznych.

Górnictwo, obecne dawniej na terenie Alp Zillertalskich ma dziś znacznie jedynie historyczne. Ostatnie kopalnie miedzi w Kasern zamknięto ostatecznie na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku. Obecnie część dawnych sztolni i urządzeń górniczych zachowano jako muzeum górnicze.

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Alpy Zillertalskie