Z Wikipedii

Kalaallit Nunaat Grenlandia
Flaga Grenlandii Herb Grenlandii
Hymn : Nunarput utoqqarsuanngoravit
Język urzędowy	grenlandzki [1]
Stolica	Nuuk
Status terytorium	autonomiczne terytorium Królestwa Danii
Głowa terytorium	królowa Małgorzata II Glücksburg
następca tronu	książę Fryderyk Glücksburg
Szef rządu	premier Kuupik Kleist
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	2 166 086 km² 0
Liczba ludności  ( 2008 )  • całkowita   •  gęstość zaludnienia	207. na świecie 57 564 [2] ▲ 0, depilacja laserowa027 osób/km²
PKB ( 2001 )  • całkowite   • na osobę	1, usługi informatyczne1 mld USD 20 000 USD
Jednostka monetarna	Korona duńska (DKK)
Rok utworzenia	przejęcie od Norwegii 1814
Strefa czasowa	UTC -3 - zima UTC -2 - lato
Kod ISO 3166	GL/GRL/304
Domena internetowa	.gl
Kod samochodowy	KN
1   Od 21 czerwca 2009 jedyny jezyk urzędowy, opony letnie za Act on Greenland Self Government (en); do 20 czerwca 2009 urzędowym był również duński 2   Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, szkoły policealne podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) (en)

Grenlandia ( gren. Kalaallit Nunaat, działki w szczawnicy duń. Grønland) – autonomiczne terytorium zależne Danii położone na wyspie o tej samej nazwie, kosmetyka laserowa o obszarze 2175, podsłuchy6 tys. km² ( największa wyspa na świecie), stoły pokrytej w 84% przez lądolód (tylko 341, opony7 tys. km² jest wolnych od lodu) i o ludności 57, meble do sypialni6 tys. (prawie 90% to Inuici ).

Stolicą Grenlandii jest Nuuk ( duńska nazwa Godthåb).

W 1978 duński parlament przyznał Grenlandii autonomię . W 1985 wyspa wystąpiła z Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i nie jest członkiem Unii Europejskiej . Grenlandia jest członkiem Rady Nordyckiej .

[ edytuj ] Ludność

Około 90% mieszkańców Grenlandii zamieszkuje w południowo zachodniej części kraju, sypialnie gdzie warunki klimatyczne są najkorzystniejsze. 10% reszty ludności to mieszkańcy nielicznych wiosek lub bardzo małych miasteczek, suknie ślubne położonych w głębi Grenlandii. 1/4 całej populacji zamieszkuje w stolicy kraju - Nuuk .

[ edytuj ] Narodowości

Większość mieszkańców Grenlandii stanowią Grenlandczycy . Są oni potomkami rdzennych Eskimosów (Inuitów) i Europejczyków (głównie Duńczyków) o różnym stopniu wymieszania. Na wyspie zamieszkują także Europejczycy (w większości Duńczycy ) urodzeni na Grenlandii (ok. 3÷5 tys.). W sumie te dwie grupy ludności stanowią 87% całej populacji.
Pozostałe 13% stanowią osadnicy urodzeni poza wyspą, pozycjonowanie i optymalizacja głównie Duńczycy .

[ edytuj ] Języki

Mieszkańcy Grenlandii posługują się trzema dialektami języka grenlandzkiego , fotele z masażem którego jedna z form używana na zachodnim wybrzeżu uznana została językiem urzędowym. Wśród ludności powszechna jest również znajomość drugiego języka urzędowego - duńskiego oraz, szczawnica w mniejszym już stopniu, monitoring angielskiego (głównie w miastach).

[ edytuj ] Wyznania

Mieszkańcy w zdecydowanej większości (98%, pozycjonowanie 2000 r.) oficjalnie należą do wyznania luterańskiego , szczawnica jednak postępująca laicyzacja społeczeństw krajów nordyckich znalazła swoje odbicie także na Grenlandii. W niewielkiej liczbie obecni są także wyznawcy innych wyznań i religii, kamery w tym ok. 130 Świadków Jehowy ^[1] i 100 katolików^{[ potrzebne źródło ]}.

[ edytuj ] Statystyki demograficzne

Współczynnik urodzeń:

• 14, soczewki kontaktowe87/1000 mieszkańców ( 2008 r.)

Współczynnik zgonów:

• 8, komody23/1000 mieszkańców ( 2008 r.)

Saldo migracji:

• -5, lustro99 /1000 mieszkańców ( 2008 r.)

Liczba mężczyzn przypadających na 1 kobietę: ( 2008 r.)

• w chwili narodzin: 1, łóżka02
• w grupie wiekowej poniżej 15 lat: 1, moja księgarnia03
• w grupie wiekowej 15-64 lata: 1, Zakopane apartamenty17
• w grupie wiekowej powyżej 65 lat: 0, 7x3katal899
• w całej populacji: 1, koli12

Śmiertelność noworodków: ( 2008 r.)

• łącznie 11, Telefony20/1000 żywych urodzeń
• chłopców 12, 84/1000 żywych urodzeń
• dziewczynek 9, 48/1000 żywych urodzeń

Średnia długość życia: ( 2008 r.)

• dla całej populacji: 69, 46 lat
• średnia długość życia mężczyzn: 66, 81
• średnia długość życia kobiet: 72, 25

Dzietność:

• liczba dzieci/kobietę: 2, 22 ( 2008 r.)

[ edytuj ] Historia

 Osobny artykuł: Historia Grenlandii .

[ edytuj ] Muzyka

 Osobny artykuł: Muzyka grenlandzka .

[ edytuj ] Warunki naturalne

Wyspa ta leży w północnej części Oceanu Atlantyckiego , u wybrzeży Ameryki Północnej , od której oddziela ją Cieśnina Davisa , Smitha , Robesona , Lancaster oraz Morze Baffina . Najdalej położonym na północ punktem jest Przylądek Morris Jesup , a na południe Przylądek Farvel . Od wschodu Cieśnina Duńska oddziela ją od innej wyspy Islandii . Najwyższym szczytem tej wyspy jest Góra Gunnbjørna 3700 m n.p.m., grubość lodu w czaszy lodowca dochodzi do 3500 m. Wybrzeże typu fiordowego z licznymi przybrzeżnymi wyspami. Większa część Grenlandii leży w północnym kołe podbiegunowym .

[ edytuj ] Flora

uprawy siana na farmie owczej

Flora Grenlandii jest uboga. Na terenie kraju spotkać można ok. 500 gatunków roślin wyższych, oraz 3.000 gatunków mchów , porostów i glonów .

Roślinność na Grenlandii występuje tylko w miejscach, które choć przez krótki czas w ciągu roku są wolne od pokrywy lodowej. Zasadniczy typ roślinności porastającej te obszary stanowią różne typy tundry oraz łąki. Tundra na południu złożona jest z różnych gatunków traw , mchów , porostów i roślin zielnych , a na północy tylko z mchów i porostów . Na samym południu kraju występują także krzewy i karłowate gatunki drzew, m.in. brzozy (osiągające 10 m wysokości), olchy , wierzby (sięgające 4 m), jarzębiny , jałowce , zaś wybrzeże położone na północnym skraju wyspy (powyżej 80° szerokości geograficznej ) jest praktycznie pozbawione roślinności.

[ edytuj ] Fauna

Piżmowół

Niedźwiedzica z młodymi

Świat zwierzęcy Grenlandii jest dość ubogi ze względu na trudne warunki klimatyczne . Na lodowcu, zajmującym 5/6 powierzchni wyspy praktycznie nie ma zwierząt. Na wybrzeżach żyją m.in. renifery , piżmowoły , niedźwiedzie polarne , pieśce (lisy polarne) , wilki polarne , zające polarne , gronostaje , lemingi a także ptaki - m.in. edredony , gęsi , mewy , pardwy i sowy śnieżne . Morze w pobliżu wyspy zamieszkane jest przez liczne ryby (np. rekiny , łososie , dorsze i mallotusy ) a także duże ssaki morskie (około 30 różnych gatunków, m.in. wale grenlandzkie , białuchy , narwale , morsy , a także kilka gatunków fok , np.: grenlandzka , wąsata , obrożna (nerpa) itd.). Ponadto grenlandzkie wody zamieszkują liczne gatunki drobnych zwierząt (tzw. kryl ), stanowiących pożywienie kręgowców, a spośród nich największe znaczenie mają krewetki .

Na Grenlandii żyje ok. 700 gatunków owadów i pajęczaków : liczne komary , motyle , trzmiele i pająki .

[ edytuj ] Klimat

Na Grenlandii panuje klimat polarny , jedynie na wybrzeżach - subpolarny .

Południowy zachód kraju jest cieplejszy niżby wynikało to z szerokości geograficznej, a to za sprawą opływającego wyspę od tej strony odgałęzieniu ciepłego Prądu Północnoatlantyckiego .

Klimat Grenlandii charakteryzuje się m.in. częstymi zmianami pogody, ostrymi zmianami temperatur i dość dużymi opadami (zwłaszcza w części południowej).

[ edytuj ] Temperatura

Najkorzystniejszy klimat panuje na wybrzeżach, zwłaszcza w południowo - zachodniej części wyspy. Średnia temperatura w tym rejonie w styczniu wynosi −7°C, zaś lipcu +10°C. Pozostałe obszary kraju leżące nad brzegiem morza są znacznie chłodniejsze: temperatura spada w miarę przesuwania się na północ; zimą na północnych skrajach wyspy osiąga wartość średnią −36°C, a latem zaledwie +3°C

lodowa pustynia wewnątrz wyspy, w górach w pobliżu wschodniego wybrzeża

Najsurowszy klimat panuje w środkowej części Grenlandii. Temperatura na tym obszarze w zasadzie nigdy nie przekracza 0°C. Średnia temperatura powietrza w lutym wynosi tam −47°C, zaś w lipcu −12°C. Najniższa zanotowana na wyspie temperatura to −74°C.

W ostatnich latach ocieplenie klimatu powoduje wzrost średniej temperatury na wyspie i wydłużenie okresu bezprzymrozkowego (w związku z tym na Grenlandii rozpoczęto próbnie uprawę jęczmienia , zarzuconą z powodów klimatycznych pod koniec średniowiecza ). Najwyższa zanotowana na wyspie temperatura to +26°C.

[ edytuj ] Opady

Roczna suma opadów na wyspie waha się od 800-1100 mm. na południu, do 150-250 mm. na północy. Opady mają głównie postać śniegu, w okresie letnim też deszczu , zaś w środkowej części Grenlandii, na obszarze lodowca , gdzie rocznie spada 300 - 400 mm. jest to wyłącznie śnieg . Opady występują głównie w ciepłej połowie roku.

[ edytuj ] Miasta

Nuuk , stolica Grenlandii, widok z lotu ptaka

Kościół w Nanortalik

ulica w Sisimiut

Qaqortoq

port w Ilulissat

[ edytuj ] Polityka

Na mocy konstytucji duńskiej z 1953 Grenlandia jest integralną częścią Królestwa Danii posiadającą od 1979 szeroką autonomię . W gestii duńskich władz centralnych, które na Grenlandii reprezentuje wysoki przedstawiciel, są: sprawy konstytucji, obrony, polityki zagranicznej i monetarnej. Grenlandia wybiera 2 deputowanych do parlamentu duńskiego (Folketingu). Lokalnym organem władzy ustawodawczej jest Landsting ( kadencja 4 lata, z wyborów powszechnych), władzy wykonawczej — rząd , odpowiedzialny przed Landstingiem. Główne partie polityczne: Siumut (naprzód), zał. 1977 , socjaldemokratyczna, zwolenniczka jak najszerszej autonomii Grenlandii w ramach Danii, Atassut (poczucie wspólnoty), zał. 1978 , konserwatywno-liberalna, popiera bliskie związki z Danią, Wspólnota Ludzka (Inuit Ataqatigiit), zał. 1978, eskimoska partia niepodległościowa. 25 listopada 2008 odbyło się referendum w sprawie poszerzenia autonomii ^[2] .

[ edytuj ] Sport

Grenlandia posiada własną profesjonalną reprezentację piłkarzy ręcznych .

[ edytuj ] Zobacz też

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Grenlandia

• Odkrycia i badania Arktyki
• Park Narodowy Grønlands
• kraje nordyckie

[ edytuj ] Linki zewnętrzne

• Grenlandia - przewodnik
• Przystanek Grenlandia - strona osobista Polaków mieszkających na Grenlandii
• Statistics Greenland - oficjalne statystyki Grenlandii
• Grenlandzka Rada Turystyki (po angielsku)
• Strona prawdziwego Św. Mikołaja (w kilku językach)
• Serwis turystyczny o Grenlandii (po angielsku)

Przypisy

p  •  d  •  e Państwa Ameryki Północnej Antigua i Barbuda  • Bahamy  • Barbados  • Belize  • Dominika  • Dominikana  • Grenada  • Gwatemala  • Haiti  • Honduras  • Jamajka  • Kanada  • Kostaryka  • Kuba  • Meksyk  • Nikaragua  • Panama  • Saint Kitts i Nevis  • Saint Lucia  • Saint Vincent i Grenadyny  • Salwador  • Stany Zjednoczone  • Trynidad i Tobago Terytoria zależne Anguilla  • Antyle Holenderskie  • Aruba  • Bermudy  • Brytyjskie Wyspy Dziewicze  • Grenlandia • Gwadelupa  • Kajmany  • Martynika  • Montserrat  • Navassa  • Portoryko  • Saint-Barthélemy  • Saint-Martin  • Saint-Pierre i Miquelon  • Turks i Caicos  • Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych

p  •  d  •  e Unia Europejska Państwa członkowskie Austria (1995) • Belgia (1958) • Bułgaria (2007) • Cypr (2004) • Czechy (2004) • Dania (1973) • Estonia (2004) • Finlandia (1995) • Francja (1958) • Grecja (1981) • Hiszpania (1986) • Holandia (1958) • Irlandia (1973) • Litwa (2004) • Luksemburg (1958) • Łotwa (2004) • Malta (2004) • Niemcy (1958/1990) • Polska (2004) • Portugalia (1986) • Rumunia (2007) • Słowacja (2004) • Słowenia (2004) • Szwecja (1995) • Węgry (2004) • Wielka Brytania (1973) • Włochy (1958) Terytoria specjalne wchodzące w skład Unii na podst. art. 299 TWE Athos (gr.) • Azory (port.) • Büsingen am Hochrhein (niem.) • Campione d'Italia (wł.) • Ceuta (hiszp.) • Gibraltar (bryt.) • Gujana Francuska (fr.) • Gwadelupa (fr.) • Livigno (wł.) • Helgoland (niem.) • Madera (port.) • Martynika (fr.) • Melilla (hiszp.) • Reunion (fr.) • Wyspy Alandzkie (fiń.) • Wyspy Kanaryjskie (hiszp.) Oficjalni kandydaci Chorwacja  • Macedonia  • Turcja Terytoria, które wchodziły w skład EWG/UE Algieria (1958-1962 jako de iure część Francji)  • Grenlandia (1973-1985)  • Saint Pierre i Miquelon (1976-1985 jako departament zamorski Francji) • Saint-Barthélemy (1958-2007, jako integralna część Gwadelupy) • Saint-Martin (1958-2007, jako integralna część Gwadelupy)

p  •  d  •  e Rada Nordycka Państwa   Dania •   Finlandia •   Islandia •   Norwegia •   Szwecja Terytoria autonomiczne  Grenlandia •   Wyspy Alandzkie •   Wyspy Owcze