Z Wikipedii

Ten artykuł dotyczy Karpat, depilacja laserowa gór w środkowej Europie . Zobacz też: Karpaty (góry księżycowe) , usługi informatyczne Karpaty – wieś .

Portal :
Karpaty

Zdjęcie satelitarne łuku Karpat (NASA)

Zdjęcie rumuńskich i ukraińskich Karpat z lotu ptaka

Mogielica, opony letnie Beskid Wyspowy

Rohacze (Tatry Zachodnie)

Trzy Korony (Pieniny)

Tatry -widok z Pienin

Howerla, szkoły policealne Czarnohora

Góry Bucegi

Tatry Wysokie

Karpaty ( 51-54 ) ( węg. Kárpátok; rum. Carpaţi; ukr. Карпати, działki w szczawnicy czes. i słow. Karpaty) – łańcuch górski w środkowej Europie (jeden z największych w tej części świata), kosmetyka laserowa ciągnący się łukiem przez terytoria Czech , podsłuchy Polski , stoły Słowacji , opony Węgier , meble do sypialni Ukrainy i Rumunii . Najwyższy szczyt Gerlach ma wysokość 2655 m n.p.m.

[ edytuj ] Nazwa

Nazwa Karpaty pochodzi najprawdopodobniej od nazwy dackiego plemiena Karpian , sypialnie żyjących w pierwszym tysiącleciu naszej ery na terenie Karpat Wschodnich , suknie ślubne wymienia ją Ptolemeusz w II wieku n.e. (w postaci Karpates Oros)^{[ potrzebne źródło ]}. Być może nazwa ta wywodzi się od indoeuropejskiego słowa korpata, pozycjonowanie i optymalizacja które oznacza góra lub skała ^{[ potrzebne źródło ]}. Inną hipotezą jest jej pochodzenie od przedindoeuropejskiego cara 'kamień' ^[1] . W XIII- i XIV-wiecznych oficjalnych dokumentach węgierskich pojawia się pod nazwą Thorchal bądź Tarczal lub rzadziej jako Montes Nivium. W Polsce po raz pierwszy użył nazwy Karpaty Stanisław Staszic w XIX wieku w dziele O ziemiorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski ( 1815 ).

[ edytuj ] Geografia

Karpaty wchodzą w skład alpejskiego systemu górskiego . Zajmują powierzchnię 190 tys. km² i tym samym stanowią drugi po Alpach łańcuch górski Europy. W granicach Polski powierzchnia Karpat wynosi około 19 600 km², fotele z masażem co stanowi około 6, szczawnica3% powierzchni kraju.

Od Alp oddzielone są w okolicach Bratysławy doliną Dunaju . Stąd ciągną się blisko 1500-kilometrowym łukiem, monitoring który odgina się w kierunku północno-wschodnim, pozycjonowanie otaczając Kotlinę Panońską i Wyżynę Transylwańską . Od Gór Wschodnioserbskich oddzielone są ponownie doliną Dunaju (w okolicach rumuńskiego miasta Orşova ) – odcinek ten nosi nazwę Żelaznych Wrót . Brama Morawska w Czechach oddziela Karpaty od Sudetów .

Szerokość łańcucha karpackiego jest zróżnicowana i wynosi od 100 do 500 km. Największa szerokość odpowiada najwyższym szczytom – Gerlachowi (2655 m n.p.m.) w Tatrach słowackich oraz Moldoveanu (2543 m n.p.m.) w Karpatach Południowych .

Karpaty nie stanowią jednego nieprzerwanego łańcucha górskiego, szczawnica ale raczej składają się z wielu wyróżniających się pod względem geologicznym i orograficznym pasm górskich . Różnorodność krajobrazów jest porównywalna z Alpami. Jednocześnie góry te rzadko osiągają wysokości powyżej 2500 m n.p.m., kamery dlatego nie można tu znaleźć tak wyraźnej polodowcowej rzeźby wysokogórskiej. W Karpatach nie zalega wieczny śnieg .

Łańcuch Karpat zajmuje odpowiednio:

1. na Słowacji 61% powierzchni kraju, soczewki kontaktowe
2. w Rumunii 48, komody8% powierzchni kraju, lustro
3. w Czechach 16% powierzchni kraju, łóżka
4. na Węgrzech 9, moja księgarnia7% powierzchni kraju, Zakopane apartamenty
5. w Polsce 6, 7x3katal82% powierzchni kraju, koli
6. na Ukrainie 3, Telefony6% powierzchni kraju,
7. w Austrii 0, 6% powierzchni kraju.

Inaczej wygląda stosunek powierzchni ogólnej Karpat, mianowicie:

1. Karpaty rumuńskie zajmują 55, 5% powierzchni ogólnej Karpat,
2. Karpaty słowackie zajmują 14, 3% powierzchni ogólnej Karpat,
3. Karpaty ukraińskie zajmują 10, 3% powierzchni ogólnej Karpat,
4. Karpaty polskie zajmują 9, 3% powierzchni ogólnej Karpat,
5. Karpaty czeskie zajmują 6% powierzchni ogólnej Karpat,
6. Karpaty węgierskie zajmują 4, 3% powierzchni ogólnej Karpat,
7. Karpaty austriackie zajmują 0, 2% powierzchni ogólnej Karpat.

[ edytuj ] Podział Karpat

 Osobny artykuł: Regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat .

W podstawowym podziale Karpat wyróżnia się następujące części:

• Karpaty Zachodnie
  • Zewnętrzne Karpaty Zachodnie
    • Karpaty Austriacko-Morawskie i Środkowomorawskie (oddzielone od siebie doliną Dyji, a od Bielaw doliną Morawy, które mogą być traktowane jako część Kotliny Panońskiej),
    • Pogórze Beskidzkie ,
    • Bielawy ,
    • Beskidy Zachodnie i Środkowe .
  • Centralne Karpaty Zachodnie
    • Małe Karpaty ,
    • Łańcuch Małofatrzański , Wielkofatrzański , Tatrzański i Niżnotatrzański ,
    • Dolina Środkowego Wagu ,
    • Obniżenie Orawsko-Podhalańskie , Nitrzańsko-Turczańskie i Obniżenie Liptowsko-Spiskie .
  • Wewnętrzne Karpaty Zachodnie
    • Bruzda Hronu ,
    • Łańcuch Rudaw Słowackich ,
    • Kotlina Południowosłowacka i Koszycka ,
    • Kras Słowacko-Węgierski ,
    • Czerehat ,
    • Góry Tokajsko-Slańskie ,
    • Średniogórze Północnowęgierskie .
• Karpaty Wschodnie
  • Zewnętrzne Karpaty Wschodnie
    • Beskidy Wschodnie ,
    • Karpaty Mołdawsko-Munteńskie ,
    • Subkarpaty Wschodnie .
  • Wewnętrzne Karpaty Wschodnie
    • Karpaty Marmaroskie ,
    • Kotlina Marmaroska ,
    • Góry Rodniańskie ,
    • Góry Bystrzyckie ,
    • Łańcuch Wyhorlacko-Gutyński i Kelimeńsko-Hargicki ,
    • Obniżenie Gheorgeńsko-Braszowskie .
• Karpaty Południowe
  • Grupa Fogaraska , Parîngu i Godeanu-Retezat ,
  • Poiana Ruscă ,
  • Góry Banackie ,
  • Subkarpaty Południowe .
• Góry Zachodniorumuńskie
  • Masyw Biharu ,
  • Góry Maruszy , Kereszu i Seş-Meseş .
• Wyżyna Transylwańska
  • Wyżyna Samoszu i Tyrnawska ,
  • Równina Transylwańska ,
  • Dolina Środkowej Maruszy ,
  • Kotlina Fogaraska , Sibiu i Haţeg .

[ edytuj ] Ważniejsze przełęcze

Ważne przełęcze w Karpatach to m.in.:

• Przełęcz Dukielska (500 m n.p.m.) – najdogodniejsze przejście z Europy Północnej do Kotliny Panońskiej; trasa europejska E371
• Przełęcz Łupkowska (640 m n.p.m.) – oddziela Karpaty Zachodnie i Wschodnie
• Przełęcz Użocka (853 m n.p.m.) – najdogodniejsze przejście z Europy Wschodniej do Kotliny Panońskiej; linia kolejowa Lwów – Budapeszt
• Predeal (1033 m n.p.m.) – oddziela Karpaty Wschodnie i Południowe

[ edytuj ] Ważniejsze rzeki

Przełom Dunajca w Pieninach

Karpaty stanowią dział wodny między zlewiskiem Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego . Na terenie Karpat początek swój mają liczne rzeki, m.in.:

• Aluta
• Cisa (górny bieg)
• Dunajec
• Hornad
• Hron
• Marusza
• Prut (górny bieg)
• San
• Seret (górny bieg)
• Wag
• Wisła (potoki źródłowe i jej górny bieg)

[ edytuj ] Ludność

Pogórzanie , Doły Jasielsko-Sanockie

Rusinki w strojach ludowych z Preszowa

Górale żywieccy. 2008

Rumuński zespół folkrorystyczny z Cluj Napoca, Siedmiogród

Tereny Karpat zamieszkuje obecnie około 15, 2 mln ludzi. Karpaty Południowe i Wschodnie są rzadziej zaludnione od Karpat Zachodnich, ale i tam miejscami występują duże skupiska ludności. U podnóży Karpat leżą miasta Bratysława , Budapeszt , Kraków , Lwów , Czerniowce , Bukareszt , Wiedeń i Belgrad .

[ edytuj ] Fauna

• świstak
• kozica górska
• wilk
• niedźwiedź brunatny
• jeleń szlachetny
• żbik
• puchacz
• puszczyk
• salamandra plamista

[ edytuj ] Przejścia Karpat

Ze względu na długość łańcucha oraz fakt, że leży on na obszarze kilku krajów, przejście całej jego długości jest trudne. Fakt, iż droga wzdłuż Karpat prowadzi grzbietami i dolinami wydłuża ją do ponad 2000 km. Od lat 60. XX wieku podejmowano jednak próby pokonania całego łańcucha w ciągu jednej wyprawy co ostatecznie udało się w roku 1980. Od tego czasu Łuk Karpat pokonało 6 wypraw:

1. Wyprawa studentów SKPB: Andrzej Wielocha (kierownik), Piotr Kurowski, Jerzy Montusiewicz, Zdzisław Pecul, Wiesław Tomaszewski, rok 1980. Pierwsze przejście Karpat.
2. Lubos Calpas, Pavel Mach, Svetozar Krno, 1984 rok. Pierwsza i jedyna odnotowana wyprawa słowacka.
3. Nicholas Crane i różni towarzysze, 1992. Crane pokonał Karpaty jako część podróży przez góry całej Europy , na trasie Przylądek Finisterre – Stambuł .
4. Paweł Kilen, Michał Kukuła, Michał Zieliński, rok 2002.
5. Łukasz Supergan, rok 2004. Pierwsze samotne przejście Karpat. [1]
6. Joanna Mikołajczak i Bartosz Malinowski, rok 2007. [2]

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Karpaty

Przypisy

[ edytuj ] Bibliografia

• Wojciech Juszczyk, Jan Swianiewicz, Andrzej Wielocha "Z historii SKPB 1957-1982" – SKPB , Warszawa 1982
• Jerzy Kondracki Karpaty, WSiP, Warszawa 1989
• Jerzy Kondracki Geografia regionalna Polski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998
• Andrzej Wielocha O nazwie "Karpaty", w: Płaj. Almanach karpacki, nr 28 (wiosna 2004), ISBN 1230-5898